نقش ایران کد در ساماندهی و بهبود نظام توزیع

چکیده:

سامان‌دهی و بهبود فرآیندهای توزیع در کشور بزرگی مانند ایران بسیار حائز اهمیت بوده و می‌تواند منجر به صرفه‌جویی‌هایی مهم و مؤثری در نظام بازرگانی کشور گردد. از همین روی، نظام ملی طبقهبندی و خدمات شناسه کالا و خدمات یا همان ایران کد باهدف تسهیل امور تجاری و کمک به ساماندهی نظام توزیع طراحی، ایجاد و در سطح کشور راهاندازی گردیده است. ایران کد این مهم را از طریق ایجاد یک بانک اطلاعاتی مرکزی از اطلاعات‌پایه‌ی کالاها و خدمات و انتشار آن‌ها در پرتال ملی اطلاعرسانی کالاها و خدمات عملی می‌نماید. همان‌طور که در معرفی این نظام ذکرشده، ساماندهی نظام توزیع یکی از اهداف کلیدی ایران کد بوده است. در این مقاله ضمن تشریح نظام توزیع و کانال‌ها و عناصر درگیر در آن، سازوکار تأثیرگذاری ایران کد در بهبود نظام توزیع و منافع حاصل از به‌کارگیری آن تشریح می‌گردد.

مقدمه

توزیع به مجموعه هماهنگی از فعالیت‌ها اطلاق می‌شود که کالا را از منابع تولید به سمت خریداران و مصرف‌کنندگان هدایت می‌کند و از درجه اهمیت خاصی برخوردار است و مدیران خرید هیچ‌گاه نباید از چگونگی و کیفیت توزیع محصول غافل بمانند هرچند اگر به‌ظاهر، مسئولیتی در قبال آن نداشته باشند. در شرایط ایده آل باید سیاست‌های کلی تولید و توزیع در سازمان باهم مرتبط و هماهنگ باشند. در مورد بسیاری از کالاها، عوامل توزیع شامل عمده‌فروش، خردهفروش، نماینده‌ها، واسطه‌ها، بنکدارها سهم بزرگی از قیمت محصول را به خود اختصاص می‌دهند و درنتیجه مدیران بنگاه‌ها باید تا حد امکان از سهم عوامل توزیع درب‌های کالا بکاهند.

توزیع صحیح کالا به چگونگی تقسیم صحیح بازار به مناطق مختلف و انتخاب بدون اشتباه بازار هدف وابسته است. بنگاه‌های اقتصادی که بنا بر طبیعت خود در پی کسب سود بیشتر و تسخیر بازار رقبا هستند، می‌بایست همواره نسبت به انتخاب عوامل فروش، نمایندگان پخش، فروشندگان مستقیم و همه عناصری که به‌عنوان رابط میان مصرف‌کننده نهایی و تولید‌کننده واقع‌شده‌اند، توجه و دقت لازم را جهت تضمین موفقیت بنگاه در امر توزیع داشته باشند.

۲- سازمان‌های مستقل توزیع کالا

این سازمان‌ها را می‌توان به دو دسته کلی تقسیم کرد که وجوه افتراق آن‌ها تنها در طرف تجاری (فروش) آن‌ها و نه در میزان فروش آن‌ها است. این دو دسته عبارت‌اند از: عمده‌فروشی‌ها و خرده‌فروشی‌ها.

  • عمده‌فروشی‌ها: عمده‌فروش شخص حقیقی یا حقوقی است که کالاهای تولیدی یک واحد تولیدی را با حجم زیاد خریداری نموده و آن را با تغییر شکل و یا بدون تغییر و در حجم کمتر به خرده‌فروشی‌ها می‌فروشد. آنچه یک عمده‌فروش معتبر برای موفقیت ملزم به انجام آن‌ها است به‌قرار زیر است:
  • خریدوفروش: خرید اجناس مناسب جهت مشتریان خود و فروش با شرایط قابل‌قبول برای آن‌ها
  • حمل‌ونقل: از انبار عمده‌فروشی به خرده‌فروشی
  • انبارداری: به دو نوع ممکن است، ابتدا انبارداری کالاهایی که به مقداری زیاد خریداری‌شده تا به مقادیر کمتر به فروش رسیده و تمام شود و نوع دیگر، نگهداری کالاهایی مانند محصولات کشاورزی از زمان تولید تا مصرف (تا یک سال) می‌باشد.
  • مواجهه با خطرها: دو نوع خطر احتمالی عبارت‌اند از خطرهای ناشی از تغییر قیمت‌ها و غیرقابل استفاده شدن کالاها و دیگر، خطرهای غیرمنتظره نظیر آتش‌سوزی و فساد کالاها
  • دسترسی به اطلاعات بازار: جمع‌آوری اطلاعات درباره فروش حال و آینده خرده‌فروشان و تصمیم‌گیری در مورد مقدار، نوع سفارشات و موجودی انبار
  • درجه‌بندی کالاها: جور کردن اجناس و درجه‌بندی کردن آن‌ها جهت ارضای احتیاجات خرده‌فروشان.

مدیریت عمده‌فروشی به تقسیم‌کار در عمده‌فروشی با توجه به حجم کار و دایره فعالیت متفاوت آن اطلاق می‌شود. مؤسسات بزرگ عمده‌فروشی معمولاً دارای قسمت‌های زیر هستند:

  • خرید: مهم‌ترین وظیفه عمده‌فروش است که فروش را تسهیل می‌کند. علاوه بر آن، کنترل موجودی انبار و تبلیغات از وظایف این قسمت به شمار می‌آید.
  • انبارداری: شامل وظایف تحویل گرفتن کالا، کنترل حساب موجودی کالا، بسته‌بندی و حمل می‌باشد.
  • فروش: شامل وظایفی نظیر اداره فروشندگان، فروش در محل کار، فعالیت ترویج و پیشبرد فروش و مطالعه بازار است.
  • مالی و اداری: وظایف اعطای اعتبار، وصول مطالبات، صندوقداری، حسابداری و حسابرسی، جمع‌آوری آمار و اطلاعات انجام امور اداری را به عهده دارد.

انواع معمول عمده‌فروشی‌ها در ایران عبارت‌اند از:

  • بازار: بازار سرپوشیده در کلیه شهرهای ایران از واسطه‌های بازرگانی خاصی تشکیل‌شده است که علاوه بر عمده‌فروشی، به خرده‌فروشی هم اشتغال دارند. یکی از مشخصات بازار، قرار گرفتن تمامی فروشندگان اقلام مشابه در کنار یکدیگر است به‌نحوی‌که دسترسی سریع‌تر به فروشندگان بازار هدف را میسر می‌نماید.
  • وارد‌کنندگان: بازرگانانی هستند که کالاهای ساخت سایر کشورها را به کشور وارد کرده و به خرده‌فروشان یا تولید‌کنندگان دیگر می‌فروشند.
  • نمایندگان فروش: ازآنجاکه بیشتر تولیدکنندگان قادر به تأسیس مراکز فروش در شهرستان‌های کشور نیستند، لذا نمایندگانی را برای فروش محصولات خود در نظر می‌گیرند و فروش را به یکی از تجار محلی واگذار می‌کنند تا آن‌ها با سرمایه خود کالا را از کارخانه دریافت و با اراده خود به فروش برسانند.
  • کمیسیونرها: این دسته از عمده‌فروشان بدون قبول مالکیت جنس، آن را برای خریدار به فروشنده سفارش می‌دهند. کالا مستقیماً برای خریدار ارسال می‌شود و کمیسیونرها نیز بخشی از قیمت را به‌صورت کمیسیون دریافت می‌دارند.
  • صادرکنندگان: کالا را خریداری و پس از بسته‌بندی مناسب برای بازرگانان سایر کشورها ارسال می‌نمایند.
  • خرده‌فروشی‌ها:خرده‌فروش،شخصیحقیقییاحقوقی است که با مصرف‌کننده نهایی ارتباط مستقیم دارد، کالا را از عمده‌فروش دریافت کرده و معمولاً آن را بدون تغییر شکل به مصرف‌کنندگان نهایی می‌فروشد و در جریان دادوستد نیز بیشترین سهم از سود عوامل توزیع را به خود اختصاص می‌دهد. خرده‌فروش با توجه به اطلاعاتی که از بازار و صفات فیزیکی و شیمیایی کالاهایی که تولیدکنندگان و خریداران محدودی داشته و در فروشگاه‌های اختصاصی عرضه می‌شوند (با حضور در محل فروش) می‌تواند سهم به سزایی در پیشبرد فروش کالا و ترغیب مصرف‌کننده و متقاعد نمودن وی ایفا کند.

۳- عناصر شبکه توزیع

یک شبکه توزیع معمولاً از اجزای زیر برای ارسال مواد و محصولات در طول زنجیره عرضه استفاده می‌کند.

  • عمده‌فروشی‌ها
  • خرده‌فروشی‌ها
  • نمایندگان انحصاری:

به دلیل مشکلات توزیع و عدم امکان مدیریت و دادوستد با گروه کثیری از عمده‌فروشی‌ها، بسیاری از تولیدکنندگان اقدام به تقسیم بازار به چند منطقه جغرافیایی و یا چندین گروه مصرف‌کننده نموده و کالاهای تولیدی را از طریق آن‌ها توزیع می‌کند. این نمایندگان عامل انحصاری توزیع در محدوده تعیین‌شده خود بوده و عناصر عمده‌فروشی تنها با آن‌ها در ارتباط می‌باشند. این نمایندگان معمولاً بر روی کالاهای چند تولید‌کننده بزرگ فعالیت می‌کنند و در مورد شرایط فروش و قیمت دخالتی نداشته و تسهیلات مالی برای خریداران (عمده‌فروشی‌ها) ایجاد نمی‌کنند و با تحقیقات بازاریابی خود در طراحی‌‌ها و تغییر شکل محصول از جانب تولید‌کنندگان دخالت دارند.

  • خریداران متشکل یا سازمانی:

سازمان‌های متشکل خریداران یا اتحادیه‌های خریداران و تعاونی‌های صنفی و صنعتی، اقلام موردنیاز صنف یا صنعت خود را در حجم زیاد و به‌طور مستقیم (به‌صورت کالاهای واسطه که در تولید کالاهای صنعتی به کار می‌روند) از تولید‌کننده خریداری و بین اعضای سازمان خود توزیع می‌کنند. به‌عبارتی‌دیگر، در این‌گونه موارد مصرف‌کننده نهایی وجود ندارد.

  • سایر عناصر شبکه توزیع خرده‌فروشی

۵-۱) فروشگاه‌های بزرگ:

این فروشگاه‌ها به قسمت‌های مختلفی درفروش یا عرضه کالا یا خدمت خاصی تقسیم‌شده‌اند. به دلیل گسترش شهرها، دوری مسافت‌ها، مشکلات خریداران از نقاط مختلف و بهبود و شیوع استفاده از وسیله نقلیه عمومی، این فروشگاه‌ها توسعه زیادی یافته‌اند.

۵-۲) فروش از طریق پست:

مبنای اصلی این روش توزیع،وجود قوانین لازم و کافی، اعتمادبه‌نفس مصرف‌کننده، اعتمادبه‌نفس فروشنده و تکامل سیستم پستی است. این بنگاه‌ها از طریق رسانه‌های همگانی یا دفترچه‌های مخصوص، اطلاعات مربوط به کالاهایشان را در اختیار خریداران قرار می‌دهند و در قبال دریافت چک، بهای آن را برای خریدار ارسال می‌نمایند.

۵-۳) فروشگاه‌های زنجیره‌ای:

فروشگاه‌هایی هستند که با استفاده از مزیت خرید کلان و تخفیف، انبار مشترک، وسایل حمل‌ونقل مشترک، تبلیغات مشترک و امکان گردش پرسنل در نقاط مختلف شهری و روستایی تأسیس‌شده و بیشترین حجم دادوستد در سطح خرده‌فروشی را دارا هستند.

۵-۴) سوپر مارکت:

در این روش چون مشتری شخصاً می‌تواند از میان ردیف‌های منظم و قفسه‌های چیده شده عبور کرده و خود به انتخاب کالایی که مایل است بپردازد، انگیزه خرید در مشتری ایجاد و تقویت می‌گردد.

۵-۵) مراکز خرید:

به مجموعه‌ای از فروشگاه‌های مستقل خرده‌فروشی مرکز خرید گویند. فلسفه وجودی آن نیز وجود مشکلات تردد، دوری از مراکز زندگی و وجود شهرهای اقماری از شهرهای بزرگ‌تر و مراکز اصلی دادوستد و لزوم صرفه‌جویی در وقت و انرژی و هزینه می‌باشد.

۵-۶) دستگاه‌های خودکار:

که با دریافت وجه محصولات محدودی را در اندازه کم در اختیار خریدار قرار می‌دهند.

۴- کانال‌های توزیع

توزیع شامل کلیه عواملی است که از تولید کالا توسط یک تولید‌کننده تا محل قابل‌دسترسی مصرف‌کننده را در برمی‌گیرد و کانال‌های توزیع شامل تمام بخش‌های تولید‌کننده و مصرف‌کننده و کلیه افراد و سازمان‌هایی است که وسیله‌ای را برای انتقال مالکیت از تولید‌کننده به مصرف‌کننده فراهم می‌آورند. کانال‌های توزیع عوامل زیر را موردمطالعه قرار می‌دهند.

  • اطلاعات: جمع‌آوری و توزیع اطلاعات، بررسی بازار مصرف فعلی، بالقوه، رقبا و همه بازیگران محیط بازرگانی
  • ترویج و تبلیغ: طراحی و اجرا و توزیع همه اطلاعات ترغیب‌کننده در مورد کالا به‌منظور جذب مصرف‌کننده
  • مذاکره: سعی دررسیدن به توافق در خصوص قیمت و سایر شرایط به‌منظور تغییر مالکیت کالا
  • سفارشات: مبادله اطلاعات و تصمیم به خرید از طرف اعضای کانال توزیع
  • امور مالی: به دست آوردن یا تأمین اعتبار مالی جهت تأمین موجودی در رده‌های مختلف کانال توزیع
  • ریسک‌پذیری: پذیرش میزانی از ریسک از طرف اعضاء در رده‌های مختلف کانال‌های توزیع
  • کنترل پرداخت‌ها:کنترل پرداخت‌های خریداران از طریق بانک‌ها یا سازمان‌های مالی
  • تغییر مالکیت: از تولید‌کننده به دیگران

تولید‌کننده باید شناخت کاملی از واسطه‌های توزیع در بازار داشته باشد و توزیع خود را در بازار بر اساس حداقل واسطه و درنتیجه ارزان‌ترین هزینه به انجام برساند. لذا، ازلحاظ تعداد واسطه‌ها، توزیع ممکن است به‌صورت وسیع (مثل سیگار) یا انحصاری (مثل اتومبیل) یا حد بین این‌ها pp[96توزیع برگزیده نامیده می‌شود و با انتخاب چند خرده‌فروش و عمده‌فروش و اطمینان دادن به آن‌ها در این خصوص که تنها ایشان فروشنده کالا باشند) انجام شود. خواست خریداران شامل تحویل به‌موقع، ارضای خواسته‌های ضروری و فوری، صحیح و سالم بودن کالا، قبول برگشتی‌های معیوب و جایگزین سازی آن و داشتن موجودی در هر زمان می‌شود، هدف توزیع فیزیکی کالا نیز تحویل کالای مشخص در محلی معین، در حداقل زمان و با حداقل هزینه است. در طراحی و برنامه‌ریزی سیستم توزیع فیزیکی باید به خواست خریداران و عملکرد رقبا توجه کافی مبذول داشت. برخی از کانال‌های توزیع مرسوم در کشور و ویژگی‌های آن‌ها در جدول ۱ آمده است.

جدول ۱: کانال‌های توزیع متداول

نوع کانال توزیع کارکرد
عمده‌فروشی کالا را به مقدار زیاد از تولید‌کننده خریداری و آن را به خرده‌فروشان می‌فروشند.
خرده‌فروشی کالاهای موردنیاز را از عمده‌فروش یا تولید‌کننده خریداری و به مصرف‌کننده نهایی می‌فروشد.
تعاونی‌های مصرف موجب کاهش واسطه‌ها و افزایش سود و درآمد تولیدکنندگان و قدرت خرید مصرف‌کنندگان می‌گردد و شامل سه تعاونی مصرف کارکنان روستایی و شهری است.
مراکز تهیه و توزیع کالاها را جهت انطباق با استانداردهای قابل‌قبول کشور ازنظر قیمت، کیفیت، کمیت و خدمات پس از فروش کنترل می‌نمایند. (در راستای اصل ۴۴ قانون اساسی)
فروشگاه‌های زنجیره‌ای از یک هسته مرکزی تشکیل‌شده و در رقابت با سیستم خرده‌فروشی و عمده‌فروشی فعالیت دارند و با حذف هزینه‌های اضافی معاملات پرسودی را انجام می‌دهند.
نمایشگاه‌های عرضه مستقیم کالا به‌منظور حمایت از مصرف‌کنندگان و حذف واسطه‌ها و عرضه کالا از تولید به مصرف شکل‌گرفته است.

علاوه بر موارد فوق، سیستم‌های توزیع مانند تجار، واسطه‌ها، بنکدارها و دست‌فروشی‌ها نیز ازجمله کانال‌های توزیع هستند که در توزیع کالا برای برآوردن تقاضای مصرف‌کنندگان مشارکت دارند. شکل زیر انواع راه‌های ارسال محصول از نقطه تولید آن (تولید‌کننده) به فروشگاه خرده‌فروشی را نشان می‌دهد. دایره‌های توپر مشکی بیانگر ارسال فیزیکی از یک عنصر کانال توزیع به عنصر دیگر است.

 

  1. روش‌هایتوزیعکالابه سیستم خرده‌فروشی
  • ارسال تولیدکننده از طریق عملیات توزیع تولیدکننده به خرده‌فروش: یکی از مرسوم‌‌ترین کانال‌های توزیعی است که سال‌ها موردتوجه بوده است. توزیع مرکزی یا مجموعه‌ای از مراکز توزیع منطقه‌ای کالا را از تولید‌کننده تحویل می‌گیرند.
  • ارسال تولیدکننده از طریق مرکز توزیع خرده‌فروشی به خرده‌فروش: این کانال از تولیدکنندگان کالای موردنیاز مراکز تولید ملی یا منطقه‌ای که توسط خرده‌فروشی‌ها مدیریت می‌شوند تشکیل‌شده است. خرده‌فروشان وسایل حمل بار و نقلیه خود را به سمت نقاط تولید جهت بارگیری ارسال می‌کنند.
  • ارسال تولید‌کننده به عمده‌فروشی و سپس خرده‌فروشی: عمده‌فروشان به‌عنوان واسط در زنجیره توزیع فعالیت می‌کنند و ارتباط بین تولیدکنندگان و خرده‌فروشان کوچک را در نظام توزیع برقرار می‌کنند.
  • ارسال تولیدکننده به عمده‌فروشان نقدی-حمل (cash-and-carry) و سپس خرده‌فروشان: یکی از توسعه‌های مهم در عمده‌فروشی در این نوع سیستم گنجانده‌شده است. خرده‌فروشان مستقل در نزدیکی عمده‌فروش استقراریافته‌اند و تأمین سفارش و خرید را انجام می‌دهند.
  • ارسال تولید از طریق خدمات توزیع طرف سوم به خرده‌فروش: رویه‌ای که در سال‌های اخیر رشد قابل‌توجهی داشته است. این سازمان‌ها از خدمات توزیع عمومی برخوردار هستند و می‌توانند به‌عنوان یک سرویس کاملاً تخصصی و ماهرانه توزیع را برای تولید‌کننده یا تأمین‌کننده انجام دهند.
  • ارسال تولید‌کننده از طریق بسته‌های کالایی کوچک به خرده‌فروش: بسیار شبیه به سیستم توزیع قبلی است و در دهه ۸۰ تا ۹۰ در اروپا رواج داشته است. کالاها دربسته‌های بسیار کوچک از طریق سازمان‌های ارائه‌دهنده خدمات توزیع و معمولاً روز بعد تحویل خرده‌فروش می‌گردند.
  • ارسال تولید‌کننده از طریق دلالان به خرده‌فروشی: نوع نادر تحویل و ارسال در کانال توزیع که غالباً به‌صورت تجاری و نه فیزیکی انجام می‌پذیرد. دلال به‌عنوان یک واسط بین تولید‌کننده و خرده‌فروش است و تمرکز آن بر روی بازاریابی محصولات مختلف است و به‌طور عملی در توزیع فیزیکی مداخله نمی‌کند.
  1. ویژگی‌های سیستم توزیع فیزیکی مؤثر و کارآمد کالا

مدیریت توزیع فیزیکی به مدیریت جریان محصول (ازجمله مواد خام، کالای در جریان ساخت و کالای تکمیل‌شده) از محل تولید (کارخانه) به مصرف‌کننده گفته می‌شود که خود شامل طیف وسیعی از فعالیت‌ها بوده و مستلزم برنامه‌ریزی، اجرا و کنترل مناسب است. عناصر کلیدی در توزیع فیزیکی عبارت‌اند از: حمل‌ونقل، انبارداری، کنترل موجودی کالا، اداره و کنترل مواد، بسته‌بندی و فرآیند سفارشات. یک سیستم مؤثر توزیع فیزیکی دارای پنج زیرسیستم به شرح زیر است:

تعیین محل موجودی و انبار: مدیریت موجودی و انبارداری، فعالیت‌هایی از قبیل جمع‌آوری، تقسیم و ذخیره‌سازی کالا و آماده نمودن آن‌ها برای حمل مجدد را شامل می‌شود. مدیریت همچنین باید به میزان، مکان و حمل‌ونقل موجودی توجه داشته باشد. مراکز توزیع جزء جدایی‌ناپذیر استراتژی مؤثر تعیین محل موجودی می‌باشد. چنین تسهیلاتی باید در محدوده بازار موردنظر طراحی شود به‌نحوی‌که بتوان جهت تأمین کالای موردنیاز مشتریان، فضای انبار را توسعه داد.

استقرار سیستم نگهداری و حمل‌ونقل مواد اولیه: تجهیزاتی که هزینه تخریب، فاسدشدن و سرقت کالا را حداقل برسانند و هزینه حمل‌ونقل و انتقال کالا را کاهش دهند و موجب صرفه‌جویی در زمان شوند. این کار حمل‌ونقل فیزیکی را کاهش داده، خسارات و سرقت را حداقل نموده و حمل‌ونقل را آسان می‌کند.

  1. کنترل موجودی: هدف از توزیع فیزیکی، تأمین سفارشات مشتریان است. شرکت‌ها با سرمایه‌گذاری در این زمینه، نوسانات موجودی کالا را به حداقل می‌رسانند. نیازمندی‌های خدمات مشتریان مبنای میزان موجودی است و میزان موجودی به‌وسیله ایجاد تعادل میان هزینه‌ها و سطح مطلوب خدمات مشتری تعیین می‌شود. وضعیت موجودی صفر موجب از دست دادن فروش و کاهش رضایت مشتریان خواهد شد. با این‌وجود، در صورت حجیم بودن موجودی و پرهزینه بودن آن می‌توان صد درصد آن‌ را تأمین نمود. بزرگ‌ترین پیشرفت در این زمینه ناشی از توسعه اطلاعات و تکنولوژی‌های مرتبط با آن است به‌نحوی‌که مدیریت را قادر به کم کردن زمان تحویل سفارشات و کاهش حجم موجودی می‌نماید. میزان سفارش اقتصادی نیز عاملی است که مجموعه هزینه نگهداری موجودی، هزینه فقدان موجودی (کمبود) و هزینه سفارشات را به حداقل می‌رساند. مدیریت باید بکوشد بین موجودی و خدمات مشتری تعادل برقرار کند.
  2. فرآیندسفارشات:شامل صورت‌برداری، تهیه پیش‌فاکتور و جمع‌آوری حساب‌ها می‌باشد. در صورت انجام این امور به‌صورت الکترونیکی، امکان تسریع امور و کاهش هزینه‌ها فراهم می‌شود.
  3. حمل‌ونقل: حمل‌ونقل انواع گوناگونی نظیر حمل‌ونقل دریایی، حمل‌ونقل هوایی و زمینی را در برمی‌گیرد به‌نحوی‌که هریک ویژگی‌های خاص خود دارد. در انتخاب نوع مناسب حمل‌ونقل، معیارهایی نظیر محل بازار، سرعت هزینه، درجه اطمینان و خدمات ارائه شونده توسط آن‌ها حائز اهمیت است.
  4. نظام توزیع در ایران

تقریباً همه کانال‌های توزیع و الگوهای ارسال اشاره‌شده در بخش قبل کم‌و بیش در کشور ما نیز وجود دارد و عناصر متعددی در قالب عمده‌فروش، خرده‌فروش، تعاونی مصرف، مرکز تهیه و توزیع، فروشگاه زنجیره‌ای و نمایشگاه‌های عرضه مستقیم کالا فعالیت می‌کنند؛ اما فارغ از این‌که مکانیسم توزیع چگونه است یا تجهیزات حمل‌ونقل توسط کدام‌یک از عناصر شبکه توزیع مدیریت می‌شوند یا مثلاً تولید‌کننده در عرضه مستقیم محصول خود توسط عامل فروش خود یا از طریق نمایشگاه‌ محصولات خود را به دست مصرف‌کننده می‌رساند، می‌توان کانال‌های توزیع رایج در کشور را با توجه به نوع کالای موردمطالعه به حالت‌های نمایش داده‌شده در شکل ۲ نشان داد.

 

نقش اطلاعات در کاهش هزینه‌های کالا

هر یک از عناصر نظام توزیع با چالش‌ها و مشکلات متعددی در حوزه قوانین، عملیات و فرآیندها مواجه هستند. یکی از چالش‌های مهم و اساسی در توزیع کالا، دسترسی به اطلاعات مناسب و قابل‌اعتماد از کالا و صاحبان کالا است که می‌تواند مبنای بسیاری از تصمیم‌گیری‌ها قرار گیرد و نیازمندان کالا با آن نیازهای خود را بهتر شناسایی کرده و تأمین‌کنندگان نیز امکانات خود را بهتر معرفی می‌نمایند.

اگر بپذیریم که برای کالاهای مختلف ناچار از پذیرش یکی از کانال‌های توزیع هستیم، چون هریک از عناصر توزیع هزینه‌ای به کالا تحمیل می‌کنند که این هزینه در ساده‌ترین شکل می‌تواند ناشی از طولانی‌تر شدن ورود آن به بازار باشد هرچند می‌تواند ارزش‌افزوده‌ای برای کالا ایجاد نماد، پس هر بهبودی در هزینه‌های توزیع می‌تواند به کاهش هزینه تمام‌شده کالا منجر شود که این‌یکی از عوامل تعیین‌کننده در تصمیم‌گیری مشتری است.با توجه به این‌که هر یک از عناصر شبکه توزیع با شناسایی و دریافت نیازهای خود از عناصر پایین‌دست و تأمین آن از عناصر بالادست و دریافت کالا از آن‌ها درگیر است، بنابراین افزایش دقت، صحت و اعتبار اطلاعات اقلام در جریان زنجیره‌های تأمین و شبکه‌های توزیع می‌تواند از بروز دوباره‌کاری‌ها و هزینه‌ها پیش‌گیری کند و این چیزی جز کاهش هزینه تمام‌شده، افزایش رضایت مشتری، افزایش درآمد و توسعه بازار نیست. از طرفی پیاده‌سازی سیستم‌های یکپارچه تدارکات، خریدوفروش نیازمند این اطلاعات است.

یکی از هزینه‌های عمده‌ای که در توزیع به قیمت تمام‌شده کالا تحمیل می‌شود و سهم به سزایی نیز دارد، هزینه‌های حمل‌ونقل است که انتخاب ناوگان مناسب حمل‌ونقل متناسب با نیاز کالا می‌تواند به نحو مؤثری آن را کاهش دهد. استفاده از ابزار نمایشی مناسب مانند بارکدها و برچسب‌های RFID که سرعت و دقت خواندن و تبادل اطلاعات بین عناصر شبکه توزیع را افزایش می‌دهد و باوجود سرمایه‌گذاری گاهی زیاد اولیه، در بلندمدت کاهش هزینه‌ها را در پی دارد اما لازمه استفاده از این ابزار دسترسی به اطلاعات مناسب در قالبی مناسب است.هر یک از عناصر پایین‌دست کانال‌های توزیع بایستی فضای بالادست خود را بهتر بشناسند چراکه با داشتن اطلاعات دقیق‌تر، در تصمیم‌گیری انتخاب تأمین‌کنندگان موفق‌تر هستند و این امر برای عناصر بالادست نیز در شناسایی بازارها و نیازها مؤثر است. استفاده از درگاههای فروشگاهی در خرده‌فروشی‌ها و فروشگاه‌های زنجیره‌ای می‌تواند با افزایش سرعت پاسخگویی به مشتری و ایجاد اطمینان در او زمینه افزایش سهم بازار کالاها را فراهم کند و با توجه به تعدد اقلام در فروشگاه‌ها، وجود سیستم اطلاعاتی که قادر به تزریق اطلاعات به‌روز به این درگاه ها باشد ضروری به نظر می‌رسد.استانداردهای اطلاعات کالا یکی از مهم‌ترین استانداردهای اطلاعاتی در مدیریت زنجیره تأمین است چراکه کالا مهم‌ترین نقش را در زنجیره تأمین دارد و دیگر موجودیت‌های زنجیره تأمین در جهت تسهیل گردش کالا ایفای نقش می‌کنند. درواقع این جریان فیزیکی زنجیره یا همان کالا است که موجب اتصال، ارتباط و تعامل سازمان‌های مختلف می‌شود. به بیانی دیگر، کالا موجودیتی است که میان سازمان‌ها، بنگاه‌ها و اشخاص مختلف می‌چرخد تا درنهایت به دست مصرف‌کننده نهایی برسد. بنابراین استانداردهای اطلاعاتی خاصی موردنیاز است که هویت کالا را در این چرخه نشان دهد و امکان شناسایی، نام‌گذاری و فراخوان کالا را فارغ از دسترسی فیزیکی به آن فراهم کند.

استانداردهای اطلاعاتی کالا یک چالش اساسی در زنجیره‌های تأمین و فرآیند توزیع در زنجیره در سطح جهانی هستند و برای رفع این چالش استانداردهای متعددی با اهداف گوناگون و به‌صورت ملی، منطقه‌ای و جهانی ایجاد و ارائه ‌شده است. این چالش در نظام توزیع کشور ما نیز کاملاً مشهود است؛ اما پیش‌ازاین که به چالش‌های موجود و راه‌کارهای ممکن بپردازیم، لازم است که فرآیند توزیع، عناصر درگیر در این فرآیند و نظام‌های توزیع فعال در کشور معرفی شوند.

همان‌گونه که پیش‌تر مطرح شد، نظام‌های توزیع فارغ از مکانیسم‌های حاکم بر آن‌ها از تولید‌کننده، شرکت پخش،عمده‌فروش،خرده‌فروشو مصرف‌کننده تشکیل‌شدند که البته این ساختارها می‌تواند لایه‌های متعددی داشته باشد و این عوامل در تعامل باهم کالا را از منشأ تولیدی آن به دست مصرف‌کننده نهایی می‌رسانند.

بسته به ماهیت کالا، محیط به‌کارگیری و گردش کالا، ساختارهای سازمانی و نظام‌های حاکمیتی حاکم بر فرآیندهای بازرگانی و تجاری، کانال‌های توزیع متعددی می‌توان طراحی کرد. مهم‌ترین انواع کانال‌های توزیع در کشور ما در حوزه کالاهای مصرفی و کالاهای صنعتی در شکل ۲ نشان داده‌شده است.

  1. نقش ایران کد در بهبود نظام توزیع کالا

ایران کد با سه فرآیند اصلی ثبت، استانداردسازی و انتشار اطلاعات‌پایه اقلام کالای در گردش در سطح ملی و همچنین اطلاعات تأمین‌کنندگان آن‌ها می‌تواند واسط اطلاعاتی مناسبی بین شرکت‌های تولیدی، شرکت‌های پخش و توزیع، فروشگاه‌های زنجیره‌ای و خرده‌فروشی و مشتری باشد. ایران کد همچنان که پیش‌تر اشاره‌شده دارای امکان جستجوی تحت وب و تعامل سیستمی با دیگر سیستم‌های فعال در خرید و تدارکات کالا است که این نقش در حالت‌های مختلف توزیع در شکل ۳ نشان داده‌شده است.

تولید‌کنندگان

ایران کد

فروشگاه

تولید‌کنندگان

ایران کد

شرکت پخش

ایران کد

تولید‌کننده

شرکت پخش

سیستم‌های

متعامل

فروشگاه‌

فروشگاه زنجیره‌ای

شکل ۳. نقش اطلاعاتی ایران کد در نظام توزیع

با توجه به آنچه از ایران کد می‌دانیم و آنچه از نظام توزیع و انواع کانال‌های توزیع در قسمت‌های قبل آمده است، برخی از منافعی که از پیاده‌سازی ایران کد برای عناصر مختلف توزیع متصور و مورد انتظار است به شرح زیر است که البته تحقق آن‌ها نیازمند هم‌سویی و هماهنگی همه دستگاه‌ها و نهادهای درگیر در توزیع در کشور است.

  • شناسایی بهتر تأمین‌کنندگان و تولید‌کنندگان توسط فروشگاه‌های زنجیره‌ای و خرده‌فروشی‌ها و شرکت‌های پخش
  • توسعه بازارها از طریق کانال‌های ارتباطی با مشتریان برای تولید‌کنندگان و شرکت‌های پخش
  • بهبود فرآیند فروش و تسهیل مدیریت فروش برای تولید‌کنندگان
  • افزایش قابلیت اطمینان توزیع کالا در کشور
  • بهبود روابط خرده‌فروشان از طریق اصلاح کانال‌های توزیع
  • کاهش هزینه‌های توزیع و خرید در کل شبکه توزیع و برای همه عناصر شبکه
  • افزایش رضایت مشتری و ایجاد اطمینان در او و درنتیجه حفظ بازار
  • امکان تنظیم بازار با مدیریت بهتر توزیع
  • بهبود فرآیند سفارش فروشگاه‌های زنجیره‌ای و خرده‌فروشی
  • حذف واسطه‌های غیر ارزش افزا
  • ایجاد فضای رقابت سالم اقتصادی

نتیجه‌گیری:

ایران کد با استفاده از الگویی مشخص به هر کالا و خدمت که توسط یک موسسه تأمین‌کننده عرضه میشود یک کد ملی یکتا برای شناسایی منحصربه‌فرد[۱] آن تخصیص میدهد. تمام اطلاعات محصول شامل: اطلاعات موسسه تأمین‌کننده، جایگاه آن در ساختار ملی طبقه‌بندی، توصیف محصول، مشخصات فنی محصول، استانداردهای مربوط، تصاویر محصول، کدهای سیستم‌های طبقه‌بندی و کدگذاری بینالمللی به این کد متصل و متناظر میشود. به‌عبارت‌دیگر ایران کد تمامی اطلاعات‌پایه لازم برای شناخت کالاها و خدمات و مؤسسات تأمین‌کننده آن‌ها را جمع‌آوری، کنترل، استانداردسازی، کدگذاری و در پایگاه مرکزی دادهها ثبت (Register) نموده و از طریق درگاه (پرتال) اطلاع‌رسانی ملی در اختیار کاربران قرار میدهد. چنین سازوکاری باعث می‌شود که ایران کد واسط اطلاعاتی مناسبی بین شرکت‌های تولیدی، شرکت‌های پخش و توزیع، فروشگاه‌های زنجیره‌ای، خرده‌فروشی و مشتری باشد و از این طریق به بهبود نظام توزیع کشور کمک نماید. تأثیرگذاری ایران در بهبود نظام توزیع از طریق شناسایی بهتر تأمین‌کنندگان و تولید‌کنندگان توسط فروشگاه‌های زنجیره‌ای و خرده‌فروشی‌ها و شرکت‌های پخش، بهبود فرآیند فروش و تسهیل مدیریت فروش برای تولید‌کنندگان، بهبود روابط خرده‌فروشان از طریق اصلاح کانال‌های توزیع، کاهش هزینه‌های توزیع و خرید در کل شبکه توزیع و برای همه عناصر شبکه، بهبود فرآیندسفارش دهی فروشگاه‌های زنجیره‌ای و خرده‌فروشی و غیره حاصل می شود.

 

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *